back

#HomoLudens: Je onderschat het belang van spel volgens Johan Huizinga

In dit door Elize de Mul gepubliceerde stuk wordt de theorie van Johan Huizinga (1872 – 1945) behandelt. Een historicus die het boek ‘Homo Ludens’ uitbracht en hierin zijn gedachte over het thema spel beschrijft.

Volgens Huizinga is spel:“Een vrije handeling die de speler geheel in beslag kan nemen die zich binnen een bepaalde tijd en ruimte voltrekt en volgens de regels ordelijk verloopt.”

Daarnaast is het spel een serieus fundament voor cultuur.

“De spelende mens vormt de fundering onder cultuur en de wijze waarop de samenleving vorm krijgt. … Cultuur komt immers niet zozeer voor uit spel, maar ontplooit zich in en als spel. … Zonder Homo Ludens geen cultuur.”
Spel-erosie

Huizinga introduceert de term ‘spel-erosie’, volgens hem ‘verernstigt’ de samenleving zich. Als voorbeeld hiervan wordt voetbal aangehaald, door de hoge graad van technische organisatie, de materiële uitrusting en de zogenaamde ‘professionals’ verdwijnt het spel.

Deze spel-erosie ontstaat volgens Huizinga ook door technologie:

“Huizinga lijkt de erosie van het spel onder andere te wijten aan de voortschrijdende technologische ontwikkelingen. Doordat het communicatieverkeer tussen mensen zo makkelijk is, lokken techniek, publiciteit en propaganda volgens hem vooral ‘ongezonde competitie uit’ en maken zij bovendien een onmiddellijke bevrediging van aandriften mogelijk.”

Ik kan mezelf hierin vinden. Mijn onderzoek begon vanuit de verbijstering dat veel handelingen gemakkelijker worden. Het is dat wat Huizinga ‘onmiddellijke bevrediging van aandriften’ noemt. Deze bevrediging verstoort bij mij het spel ik heb niet meer het gevoel dat ik me bevind in een vrije ruimte maar in een constante plek met afleiding.

De Mul stelt hierna de vraag hoe Huizinga zou kijken naar de internettende mens. Volgens de Mul zijn er veel argumenten dat het internet vruchtbaar is voor de Homo Ludens. Echter brengt ze daar tegen in dat Huizinga dat waarschijnlijk had gezien als ‘vals spel’ en ‘puerilisme’ (term bedacht door Huizinga voor kwajongensachtigheid in de politiek)

“Huizinga koppelt het puerilisme aan moderne technologieën die onze nooit verzadigde behoefte aan banale verstrooiing, de zucht tot grove sensatie en de lust aan massavertoon op snelle – maar tijdelijke wijze te bevredigen.”

Bovenstaande alinea is belangrijk in mijn onderzoek naar de relatie tussen spel en efficiëntie. Ja, door veel slimme apps wordt mijn leven gemakkelijker maar dit zorgt vaak voor een tijdelijke bevrediging in plaats het vrije spel.

Zuiver spel

Huizinga definieert een zuiver spel met “ ‘Echt’ een zuiver spel, vermengt zich niet met commercie, politieke of maatschappelijke propaganda en belangen en vraagt om een zekere mate van (zelf)opoffering en heilige ernst.”

In de lezing ‘Hoe zuiver spelen we nog’ van de Radboud Universiteit betoogt cultuurwetenschapper Léon Hanssen:

“Het onderscheid tussen spel en ernst lijkt steeds meer te vervagen. Aan een spel zijn regels verbonden, maar als het wordt gespeeld met achterliggende motieven wordt hieraan voorbijgegaan: men speelt vals. Het lijkt er steeds meer op dat we terecht zijn gekomen in een spel dat geen regels meer kent en daarom geen spel meer is”.

Deze alinea doet me denken aan een eerdere vraag die ik stelde bij de technologie platformen. Ik beschrijf hierin dat de achterliggende motieven van een technologie bedrijf niet direct zichtbaar zijn in het platform maar wel een sturend effect hebben op de gebruiker. Elize de Mul bevestigt voor mij deze gedachte:

“Sociale media is een speelveld geworden voor onze identiteit, maar wel een speelveld dat wordt bestuurd die uit zijn op winst. Vaak zijn de achterliggende motieven helemaal niet zo eerlijks als je in een spel zou verwachten.”

Om het spel terug te brengen in de efficiënte wereld moet het speelveld en de spelregels weer zichtbaar worden.

de Mul, E. (2019). #HomoLudens: Je onderschat het belang van spel volgens Johan Huizinga. brainwash.nl. https://www.brainwash.nl/bijdrage/homoludens-je-onderschat-het-belang-van-spel-volgens-johan-huizinga

de Mul, E., & Hanssen, L. (2018, 30 mei). Hoe zuiver spelen we nog? Radboud Reflects. https://www.ru.nl/radboudreflects/terugblik/terugblik-2018/terugblik-2018/18-05-30-spelende-mens-documentaire-gesprek/